Il dretg da votar e d’ eleger ch’ è reglà en l’artitgel 136 da la Constituziun federala è il dretg da sa participar ad elecziuns e votaziuns e da suttascriver iniziativas dal pievel e referendums ed eleger represchentants dal pievel. Il dretg da votar e d’ eleger da las dunnas è vegnì introducì sin plaun federal ils 7 da favrer 1971. Ils 3 da mars 1991 han il pievel ed ils chantuns introducì sin plaun federal il dretg da votar e d’ eleger per giuvenils da 18 e 19 onns.
Tgi ha il dretg da votar?
Dretg da votar sin plaun federal
Sche Vus avais almain 18 onns, essas burgais svizzer e n’essas betg sut avugà, pudais Vus participar a las votaziuns federalas ed a las elecziuns dal Cussegl naziunal. Sut questas premissas pudais Vus era lantschar e suttascriver iniziativas federalas dal pievel e referendums. Vus na stuais betg sa laschar registrar per pudair as participar a las votaziuns. Vus vegnis inscrits automaticamain en il register da las votantas e dals votants da Vossa vischnanca da domicil, uschespert che Vus ademplis las premissas per il diever dal dretg da votar. Ils esters ston percunter sa laschar registrar.
Dretg d’eleger da persunas minorennas
Sin plaun federal han mo persunas creschidas il dretg d’eleger e d’eleger represchentants. Sin plaun chantunal po mintga chantun decider sez, sche persunas minorennas survegnan il dretg d’eleger. Fin ussa han mo en il chantun Glaruna giuvenils da 16 e 17 onns il dretg da votar davart projects chantunals e communals. Er en il chantun Glaruna è la vegliadetgna da votar 18 onns.
Dretg d’eleger per las Svizras e per ils Svizzers a l’exteriur
Sche Vus essas burgaisa svizra u burgais svizzer a l’exteriur e sche Vus vulais participar a las votaziuns federalas, stuais Vus As registrar tar ina represchentanza svizra a l’exteriur ed As inscriver en il register da las electuras e dals electurs d’ina vischnanca svizra (domicil u ultim domicil). Vus pudais er participar a las elecziuns dal Cussegl naziunal. As participar a las elecziuns dal Cussegl dals chantuns pudais Vus mo, sche quai è previs explicitamain en la legislaziun chantunala.
Dretg da vegnir elegì da las dunnas
La Svizra è stada in dals ultims pajais dal mund, nua che las dunnas han obtegnì il dretg da vuschar. Pir l’onn 1971 han las dunnas survegnì il dretg d’eleger e da vegnir elegidas sin plaun federal. Ils chantuns Vad e Neuchâtel han introducì l’onn 1959 il dretg da votar chantunal per las dunnas. Cuntrari è il chantun Appenzell Dadens stà l’ultim chantun ch’ha introducì il dretg da vuschar per las dunnas – quai pir l’onn 1990 sin conclus dal Tribunal federal.
Dretg da votar e d’eleger per persunas estras
Persunas estras na dastgan betg sa participar ni a votaziuns naziunalas ni ad elecziuns. En ils chantuns, nua che quai è previs tras lescha, pon ellas dentant sa participar a votaziuns chantunalas e/u communalas. Fin ussa prevesan quai mo in terz dals chantuns svizzers.