Dapi 1894 essan nus la partida da la libertad e da la responsabladad individuala. L’onn 2009 èn s’unidas las duas partidas fondatrici della Svizzera moderna, la PLR e la PDL, a la PLR.I Liberals.
Noss’istorgia
furmaziuns da partis precedentas (fin il 1803)
En la veglia Republica dals trais chantuns existivan gia gruppaziuns sumegliantas a partidas, oriundamain lungas lingias socialas (purs cunter noblezza) e pli tard confessiunalas e geopoliticas. Durant las «Guerra grigionese» èn fruntadas ina fracziun austriaca-spagnola ed ina franzo-veneziana.
Durant la Revoluziun franzosa s’èn furmads ils patriots (liberals, revoluziunaris, a favur da l’annexiun a la Republica helvetica) ed ils aristocrats (conservativs, pro-austriacs). Ils patriots, precursursurs dals liberals, s’engaschavan per la libertad e per l’egualitad. 1799 è i Grigioni incorporati en la Repubblica helvetica sut l’influenza franzosa. Plus tard si fronteggiarono centralistici (stato unitario) e federalistici (autonomia dals chantuns).
1803-1848: Liberals cunter Conservatoris
Suenter la fundaziun dal chantun l’onn 1803 dominavan las forzas conservativas l’emprim la scena politica. Las ideas liberalas da la libertad e da l’egualitad han dentant survegnì adina dapli impurtanza. A partir dal 1830 ha la Revoluziun dal fanadur en Frantscha dà nov schlantsch als liberals. Las forzas
radicalas pretendevan in stadi federal empè da la Confederaziun da stadis. Il 1848 ha il chantun Grischun acceptà la nova Constituziun federala. Las furmaziuns politicas actualas na devi anc betg, dentant èn sa furmadas gruppaziuns liberalas, radicalas e conservativas.
1848-1900: Fondazione del Partito Liberale Radical
Suenter il 1848 è il liberalissem politic s’etablì successivamain. L’onn 1868, sut la direcziun da Florian Gengel, è vegnida fundada uffizialmain la PLD dal Grischun ch’è s’engaschada per ils dretgs dal pievel, per la lètg burgaisa e per las refurmas liberalas.
Ils onns 1870 e 1880 han ils liberals gì gronds success e furmà durant in tschert temp la regenza e la maioritad dal Cussegl grond. Las tensiuns internas tranter la partida liberala ed ils radicals han dentant chaschunà gronds cumbats interns.
1900-1945: Fioritura e declino
L’entschatta dal 20avel tschientaner è la Partida liberal-democratica stada la forza dominanta en il chantun. L’onn 1913 è il Grischun Felix Calonder vegnì elegì en il Cussegl federal, quai che represchentava il punct culminant da la pussanza da la Regenza federala.
Suenter l’Emprima Guerra mundiala è la partida sa separada: Dal 1919 èn ils Giuvens liberals sa separads e fundads la Partida democratica che sa sviluppa ad ina ferma concurrenza ed ha cuntanschì adina dapli mandats. La crisa economica, ils conflicts interns e las dispitas politicas han manà ad ina perdita massiva da confidenza da la Partida liberala-democratica.
Fin l’onn 1945 è sa reducì fermamain il dumber da ses mandats en il Cussegl grond; er en il Council of States ha la partida pers definitivamain sia sedia.
1945-1990: stabilisaziun e reorientaziun
Suenter la Segunda Guerra mundiala è la PLD plaunet sa revegnida. Ella è s’orientada vi dad in socialissem liberal modern ed ha pudì stabilisar sia quota d’electuras e d’electurs sin var in quart dals sezs en il cussegl grond.